عملیات تحریر القدس

از دانش‌نامه فرهنگ ایثار , جهاد و شهادت
(تغییرمسیر از تحریر القدس)
پرش به: ناوبری، جستجو
عملیات تحریر القدس
بخشی از جنگ ایران و عراق
نقشه‌ی منطقه‌ی عملیات تحریر القدس.jpg
نقشه‌ی منطقه‌ی عملیات تحریر القدس
زمان ۲۱ بهمن ۱۳۶۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۶۲
مکان جنوب غربی شهر مرزی مریوان، سلیمانیه‌ی عراق
نتیجه بلندی‌های شیخ سومر و شاخ شمیران و نزدیک به ۱۱۰ کیلومتر مربع از خاک عراق به تصرف نیروهای ایرانی درآمد.
علت جنگ تصرف بلندی‌های دربندخوان و گمراه کردن عراق از طرح عملیات خیبر
طرف‌های درگیر
پرچم ایران.png ایران پرچم سابق عراق.png عراق
نیروها
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.png سپاه پاسداران
هوانیروز ارتش جمهوری اسلامی ایران.png هوانیروز ارتش
نشان سابق ملی عراق.png ستاد کل نیروهای مسلح
آرم نیروی زمینی عراق.png نیروی زمینی ارتش
عملیات تحریر القدس در حالی انجام شد که عراق جنگ شهرها را شدت بخشیده بود و این عملیات برای اولین بار، به منظور عملیات مقابله به مثل از سوی ایران بود.

عملیات تحریر القدس در تاریخ ۲۱ بهمن ۱۳۶۲ در منطقه‌ی جنوب غربی شهر مرزی مریوان و سلیمانیه‌ی عراق، به منظور تصرف بلندی‌های دربندخوان و گمراه کردن عراق از طرح عملیات خیبر از سوی لشگر انصارالحسین (ع) سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و با رمز لبیک یا خمینی اجرا شد و در تاریخ ۲۲ بهمن ۱۳۶۲ با تصرف بلندی‌های شیخ سومر و شاخ شمیران و نزدیک به ۱۱۰ کیلومتر مربع از خاک عراق، پایان پذیرفت.

معرفی عملیات تحریرالقدس


فهرست

  • معرفی عملیات
  • نتایج عملیات
  • پیامدها

معرفی عملیات

این عملیات در ساعت 21 شب 21/11/62 با رمز «لبیک یا خمینی» در جنوب غربی مریوان و مناطق کوهستان دربندیخان عراق آغاز می‌شود. این حمله توسط لشکر انصارالحسین(ع) همدان تحت فرماندهی سپاه هفتم قدس به منظور انهدام ماشین جنگی ارتش عراق و نیز پاسخ قاطع به حملات موشکی دشمن به شهر مظلوم دزفول و گمراه کردن عراقی‌ها از عملیات خیبر و نیز آزادسازی بخشی از ارتفاعات مهم مناطق شاخ شمیران و برددکان به اجرا در می‌آید.[۱]


رزمندگان اسلام پس از عبور از موانع ایذایی دشمن، دو گروهان از گردان قطیبه لشکر 2 عراق را تار و مار می‌کنند و با حضور در ارتفاعات منطقه، بر سد دربندیجان تسلط می‌یابند. با تصرف ارتفاعات شاخ سور، شاخ شمیران، حدود 110 کیلومتر از خاک عراق و مقادیر متنابهی سلاح سبک از جمله کلاشینکف، آر پی جی، وسایل مخابراتی و... و به غنیمت قوای اسلام در می‌آید.

در ساعت ده صبح روز عملیات، دشمن با سازمان‌دهی مجدد نیروهای پراکنده خود، اقدام به پاتک می‌کند که با مقاومت دلاورانه جان برکفان اسلام روبرو می‌شود و با تحمل خسارات و تلفات زیاد و دادن تعدادی اسیر مجبور به عقب‌نشینی می‌شود. در ادامه عملیات، رزمندگان لشکر انصارالحسین(ع) همدان موفق می‌شوند با پیشروی در عمق 20 کیلومتری خاک عراق، ارتفاعات مهم برددکان و شمیران را از لوث وجود بعثیان پاک نمایند و تعداد دیگری از آن‌ها کشته و مجروح کنند و تعدادی را هم به اسارت بگیرند و در 5 کیلومتری سد دربندیخان استقرار یابند. با اجرای این عملیات، اراضی آزاد شده به 150 کیلومتر مربع می‌رسد.

نبرد تحریرالقدس در حالی انجام می‌شود که دشمن جنگ شهرها را شدت می‌بخشد و این نبرد برای اولین بار به منظور عملیات مقابله به مثل از سوی جمهوری اسلامی ایران، جواب کوبنده‌ای تلقی می‌شود که با انجام آن اوضاع جدیدی بر مناطق عملیاتی حاکم می‌گردد.


اطلاعیه شماره 2 قرارگاه سپاه هفتم قدس

بسم الله الرحمن الرحیم

«محمد رسول الله والذین معه اشداء علی الکفار رحماء بینهم»

ای یاوران مهدی(عج) و ای عاشقان کوی حسین(ع) به پیش که اینک قدس در انتظار است و کربلا حسینیان را طلب می‌کند. به پیش که امروز، تمامی قدرت‌های شیطانی جهان به نابودی اسلام عزیز کمر بسته‌اند و این بازوان قدرتمند و متکی بر ایمان فرزندان غیور امت اسلام است که باید جانانه از انقلاب اسلامی پاسداری نماید و با نابودی رژیم صهیونیستی حاکم بر بغداد، گامی بلند در جهت دستیابی به قدس شریف بردارد.

امت اسلام، ملت مسلمان ایران! رزمندگان پیروز و افتخارآفرین ما در ادامه عملیات تحریرالمقدس که در منطقه دربندیخان عراق، واقع در جنوب مریوان انجام گرفت و دشمن با تعداد زیادی کشته و زخمی مجبور به فرار گردید، موفق شدند به کلیه اهداف این مرحله از عملیات دست یابند. در این عملیات رزمندگان اسلام با گذشتن از رودخانه زین کان ارتفاعات سوریز، برددکان و شمیران و پاسگاه مرزی سیدکریم عراق را به تصرف خود درآوردند و همچنین دوازده روستای عراقی به دست نیروهای اسلام آزاد شد.

نبرد در منطقه عملیاتی تحریرالمقدس با برتری نیروهای خودی همچنان ادامه دارد و در حال حاضر به تثبیت و تحکیم مواضع به دست آمده ادامه می‌دهند.

«قرارگاه هفتم قدس»


نتایج عملیات

  • مناطق آزاد شده:

ارتفاعات مهم منطقه از جمله برددکان و شمیران و استقرار در 5 کیلومتری سد دربندیخان عراق.

تسلط بر جاده ارتباطی سلیمانیه – بغداد و شهر و دریاچه دربندیخان.

آزادسازی 12 روستای عراق.

تلفات دشمن:

صدها کشته و زخمی.


  • پیامدها

آغاز عملیات مقابله به مثل در جنگ شهرها

در حالی که مردم و مسئولان کشور خود را برای برپایی مراسم پنجمین سالگرد یوم‌الله بهمن آماده می‌کنند، صدام زمینه را برای بمباران و موشکباران شهرهای ایران فراهم می‌کند و برای این مقصود با تبلیغات دروغین ادعا می‌کند به خاطر گلوله‌باران شهرهای مرزی عراق از سوی ایران، هفت شهر ایران مورد حمله موشکی و هوایی قرار خواهند گرفت.

در پاسخ به این تبلیغات و جنگ روانی دشمن، حضرت آیت الله خامنه‌ای (رئیس جمهوری وقت ایران) در مراسم نماز جمعه تهران اعلام می‌دارد:

«... بیایند و ببینند شهرها را تا یقین کنند که ما هیچ‌گونه تعرضی به این شهرها نکردیم، اما اگر تهدیدی را که عراقی‌ها کرده‌اند، دیوانگی کنند و آن تهدید را عملی کنند، من در این پایگاه مقدس نماز جمعه قاطعاً اعلام می‌کنم که ملت ما این دفعه انتقام سختی از جنایتکاران خواهد گرفت.» تیمسار ظهیرنژاد، رئیس ستاد مشترک وقت ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز به دنبال سخنان رئیس جمهوری و نخست وزیر می‌گوید: «در صورت کوچک‌ترین حرکتی از سوی رژیم عراق در بمباران شهرهای میهن اسلامی، تمام تأسیسات و مراکز صنعتی حکومت کافر بعثی را ویران می‌کنیم.»

سرهنگ هوشنگ صدیق فرمانده نیروی هوایی وقت ارتش نیز می‌گوید: «خلبانان شجاع اسلام آمادگی انجام هرگونه عملیات نظامی علیه دشمن انقلاب اسلامی را دارند.»

صدام حسین با عکس‌العمل مسئولان جمهوری اسلامی ایران بر گستاخی خود می‌افزاید و تهدید می‌کند یازده شهر ایران را مورد حمله قرار خواهد داد. با این تهدیدات، خشمی مقدس ایران اسلامی را فرا می‌گیرد و از طرف مسئولان و رزمندگان اسلام و مجلس شورای اسلامی تقاضا می‌شود که همه آحاد ملت آماده مقابله با توطئه جدید دشمن باشند تا با پشتیبانی قاطع ملت، جواب دندان شکنی به رژیم بغداد داده شود.

برای نخستین بار، رئیس جمهور اسلامی ایران به تقاضای مردم مبنی بر انجام عملیات مقابله به مثل پاسخ می‌دهد و این اقدام با پیام مهم رئیس جمهور ایران، خطاب به مردم عراق از طریق صدا و سیمای جمهوری اسلامی اعلام می‌شود:


پیام هشدار رئیس مجلس شورای اسلامی ایران به مردم بصره، خانقین و مندلی عراق در 17 بهمن 1362

بسم الله الرحمن الرحیم

«اکنون بیش از چهل ماه است که شهرها و مراکز غیرنظامی ما به طور ناجوانمردانه به وسیله عوامل رژیم عراق کوبیده می‌شود و ما تاکنون فقط در میدان‌های جنگ به این حملات پاسخ گفته‌ایم: اما مقابله به مثل نکرده‌ایم. اخیراً تهدید کرده است که چندین شهر ایران را خواهد زد و مرتباً به تهدید خود ادامه می‌دهد. من اعلام می‌کنم که ما از این به بعد مقابله به مثل خواهیم کرد و اگر این تهدیدها عملی بشود ما شهرهای بصره، خانقین و مندلی را خواهیم زد.

من از همه مردم این شهرها عذرخواهی می‌کنم و از آن‌ها درخواست می‌کنم سریعاً این شهرها را تخلیه کنند. برای مردم ما تحمل 4600 شهید و 22 هزار مجروح در طول چهل ماه در بمباران شهرها رقم زیاد و غیرقابل تحملی است و مردم، بیش از این نمی‌تواند کشتارهایی را که ناجوانمردانه بر آن‌ها تحمیل می‌شود، تحمل کنند. من مجدداً از همه برادران و خواهرانی که در سه شهر بصره، خانقین و مندلی سکونت دارند، درخواست می‌کنم که این شهرها را تخلیه کنند و در صورتی که صدام به این تهدید خود عمل کند، ما یقیناً این شهرها را خواهیم زد.»


حجت الاسلام و المسلمین هاشمی رفسنجانی رئیس وقت مجلس شورای اسلامی:

«توپ‌های ما در سراسر مرز آماده‌باش هستند تا به تجاوز دشمن با گلوله باران شهرهای عراق پاسخ دهند.

نصیحت‌ها، اخطارها و همه چیزهایی که در گذشته گفتیم به گوش صدامیان نرفت و معلوم شد که این‌ها هیچ زبانی را غیر از زبان زور و تهدید که زبان خودشان است، نمی‌فهمند. بارها به دنیا گفتیم که توپ‌های ارتش و سپاه جمهوری اسلامی ایران در سراسر مرزها ده‌ها شهر کوچک و بزرگ عراق را مستقیماً در تیررسی خود دارد و نمی‌زند. بارها از دنیا دعوت کردیم که بیایند و نتایج جنایت‌های عفلقی‌ها را در مراکز غیرنظامی ببینند و سازمان ملل فرستادگانی فرستاد و دیدند و گزارش تهیه کردند و به دنیا هم آن مطالب را گفتند، اما هیچ ترتیب اثری ندادند.»


دکتر ولایتی وزیر امور خارجه:

«... از کشورهای جهان می‌خواهیم اتباع خود را از شهرهای مرزی عراق خارج کنند.»

سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق هم با صدور دستورالعملی خطاب به مردم عراق اعلام می‌کند:

«رژیم بعثی عراق مسئول هرگونه تلفات مردم شهرهای بصره و خانقین و مندلی خواهد بود.»

حجت الاسلام و المسلمین هاشمی رفسنجانی طی سخنانی در نماز جمعه، پس از روشن کردن مردم از چگونگی عملیات مقابله به مثل، اعلام می‌کند که غیر از سه شهر یاد شده، (بصره، خانقین و مندلی) شهرهای زیادی از جمله العماره، علی غربی، شانه دری، سیدصادق و روستاها و قصبات فراوان در برد و آتش توپخانه ایران است.

در روز 22 بهمن در حالی که مردم دزفول آماده برپایی جشن سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی هستند، در ساعت 23/4 و 30/5 بامداد و 06/11 (قبل از ظهر) 5 فروند موشک زمین به زمین دشمن در نقاط مختلف شهر منفجر می‌شود و مردم مظلوم و بی‌گناه دزفول را به خاک و خون می‌کشد. در این حمله موشکی دشمن، هشت تن به شهادت می‌رسند و بیش از 100 نفر مجروح می‌شوند و یک‌صد خانه ویران و به 400 خانه و مغازه و اتومبیل و بیمارستان و... آسیب وارد می‌شود.


به دنبال این موشک باران دشمن، حضرت امام خمینی (ره) می‌فرمایند:

«دیوانگی صدام با علم به این بوده که بی‌جواب نمی‌ماند.»


ستاد تبلیغات جنگ نیز در اطلاعیه‌ای اظهار می‌دارد:

بسم الله الرحمن الرحیم

فمن اعتدی علیکم فاعتدوا علیه به مثل مااعتدی علیکم

مردم عراق! مسلمانان جهان! آزادگان دنیا! سرانجام صدام مزدور دستور اربابان خود را اجرا نمود و انتقام شکست‌های پی در پی آمریکا و صهیونیزم را در لبنان، از مردم قهرمان و مقاوم دزفول گرفت. در سپیده‌دم دیروز و در سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، دشمن 5 موشک به دزفول همیشه سرافراز پرتاب کرد که یکی از آن‌ها به بیمارستان اصابت کرد و گروهی از مجروحین بیمارستان و اهالی شهر را شهید و مجروح کرد. اهالی بصره، مندلی و خانقین! اینک نوبت آن رسیده تا به صدام کافر انتقام الهی و قدرت انتقام نیروهای اسلام نشان داده بشود. ما از شما مردم شهرهای بصره، مندلی و خانقین می‌خواهیم تا همچنان به تخلیه شهر ادامه بدهید؛ زیرا تا ساعاتی دیگر پاسخ جنایات صدام داده خواهد شد. مردم شهرهای بصره، مندلی و خانقین! اگر مزدوران بعثی عراق از خروج شما و مهاجرت به شهرهای دیگر جلوگیری می‌کنند به ایران مهاجرت کنید و بدانید از شما استقبال خواهد شد. این اطلاعیه هشدار ماست و جمهوری اسلامی ایران تمام مسئولیت اقدامی را که عراق آغاز کننده آن بوده است، متوجه حکام بغداد می‌داند.


«ستاد تبلیغات جبهه و جنگ»

از ساعت 8 شب 22 بهمن، به منظور هشدار به مردم بصره و مندلی توپخانه‌های ایران اقدام به پرتاب گلوله‌های منور به این شهرها می‌کنند. در پی آن، از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران با زبان عربی به مردم این شهرها گفته می‌شود که از ساعت 7 بامداد به طور حتم گلوله باران بی‌وقفه آغاز و از مردم خواسته می‌شود که هرچه سریع‌تر شهر را تخلیه و به نواحی امن پناه ببرند. سرانجام در ساعت 7 صبح 23 بهمن، در پاسخ به 118 حمله موشکی و هوایی و حمله اخیر به دزفول قهرمان، آتش توپخانه‌های ایران روی شهرهای یاد شده گشوده می‌شود. مردم وحشت زده این شهرها در حالی که به شدت از فرار آنان ممانعت به عمل می‌آید، راه فرار را در پیش می‌گیرند. آتش گسترده ایران باعث اختلال شدید در نوار مرزی و سیل فراریان به هر طرف سرازیر می‌شوند.

مدارس، تجارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی تعطیل می‌شوند و شهر دچار هرج و مرج می‌گردد. ارتش بعثی که مردم بصره را دائم تشویق به ماندن می‌کردند، خود زودتر از همه، خانواده‌هایشان را به خارج از شهر انتقال می‌دهند. ساختمان رادیو و تلویزیون بصره هدف چند گلوله قرار می‌گیرد و کار آن دچار اختلال می‌شود. با ادامه گلوله باران بصره باقیمانده مردم، برای نجات جان خود با دادن پول و جواهر به سربازان بعثی از شهر می‌گریزند و به غرب و جنوب بصره و یا اماکن متبرکه کربلا و نجف پناه می‌برند.

با ادامه گلوله باران، مقر حزب بعث، ساختمان سازمان امنیت و منازل افسران عراقی در بخش طوسیه و منطقه عشار به شدت در هم کوبیده می‌شوند و با اصابت چند گلوله به چند پمپ بنزین، آتش‌سوزی مهیبی رخ می‌دهد و دود غلیظی آسمان شهر را فرا می‌گیرد.

در حالی که بصره و حومه آن به شدت گرفتار آتش مقابله به مثل ایران است، رادیو بغداد ادعا می‌کند که اوضاع شهر عادی است. رژیم بعثی عراق نیز به دنبال جنایت‌های قبلی خود، شهرهای مسجد سلیمان، اندیمشک و بهبهان را با حملات موشکی و اسلام‌آباد، گیلان غرب و ایلام را با حملات هوایی و شهرهای خرمشهر و آبادان را با توپخانه مورد تهاجم قرار می‌دهد.

در پی افزایش جنایات دشمن، جمهوری اسلامی ایران طی پیامی از مردم عراق می‌خواهد برای در امان ماندن از آتش مقابله به مثل ایران به شهرهای امن کربلا، نجف و کاظمین پناه ببرند، زیرا ایران اسلامی مجبور است برای بازداشتن عراق از جنایات خود، شهرهای دیگر عراق را مورد حمله قرار دهد.


رئیس جمهوری اسلامی ایران اعلام می‌دارد:

«ما همان‌طور که شروع کنندگان جنگ را پشیمان کردیم، مقابله به مثل را در کوبیدن شهرهای عراق آنقدر ادامه خواهیم داد تا آغاز کنندگان بمباران شهرها را نیز پشیمان کنیم. ما مقابله به مثل را از سه شهر شروع کردیم، اما در این سه شهر متوقف نخواهیم شد.»

با افزایش آتش توپخانه ایران هتل شرایتون بصره که در مالکیت آمریکائیان قرار دارد، هدف قرار می‌گیرد و در پی آن در چند حمله شجاعانه برون مرزی، خلبانان شجاع نیروی هوایی موفق می‌شوند با عبور از دیوار دفاعی عراق، شهرهای یعقوبه، العماره، کوت والعماره را درهم کوبند. با نفوذ جنگنده‌های ایران به نقاط عمقی خاک دشمن، مردم عراق دچار وحشت می‌شوند و برای اولین بار خود را در خط مقدم جنگ احساس می‌کنند. رژیم بعثی عراق مثل همیشه در تبلیغات خود آسمان عراق را نفوذناپذیر اعلام می‌کند و دانسته تلاش می‌کند حمله نیروی هوایی ارتش اسلام را یک حادثه معرفی کند که بلافاصله شهر علی غربی نیز هدف حمله هوایی ایران قرار می‌گیرد.

با اجرای آتش بی‌امان توپخانه‌های ایران روی شهرهای مرزی عراق، دروغ‌گویی صدام عفلقی بیش از پیش آشکار می‌شود و همگان پی می‌برند که امنیت این شهرها نه به خاطر قدرت صدام، بلکه به دلیل خویشتن‌داری رزمندگان اسلام و پایبندی آن‌ها به ارزش‌های اسلامی و انسانی است. صدام حسین به مردم عراق قول می‌دهد که بزودی آتش ایران را خاموش و امنیت شهرها را برقرار خواهد کرد و برای اثبات این ادعای خود از حملات شدید هوایی و آتش ضدآتش (خاموش کردن توپخانه) بهره می‌گیرد که با عکس‌العمل تاکتیکی جابجایی توپخانه ایران روبرو می‌شود و در این اقدام‌ها نه تنها توفیقی حاصل نمی‌کند، بلکه با خالی شدن شهرهای عراق – که در کنار شهرها و نواحی مسکونی پناه گرفته‌اند – هدایت شده و خسارات سنگینی به آتشبارهای بعثیان وارد شود.

زمانی که خبرنگاران خارجی از مسئولان بعث دلایل عدم موفقیت عراق را در خاموش کردن آتش ایران، علی رغم وعده‌های داده شده، جویا می‌شوند، آن‌ها به ناچار اعتراف می‌کنند که ایران به طور دائم در حال تغییر مواضع توپخانه‌های خود است و در این راه بیشتر از توپ خودکششی بهره می‌گیرد.

صدام حسین پس از مشاهده قدرت آتش رزمندگان اسلام به چاره‌جویی می‌افتد و تلاش می‌کند به زعم خود آبرومندانه آتش خودافروخته را خاموش کند و در این باره با توسل به مسعود رجوی رئیس سازمان منافقین، ادعا می‌کند بنا به درخواست رجوی تصمیم گرفته است حملات خود را به مناطق مسکونی خاتمه بخشد.

عراق در اواخر بهمن ماه سال 62، این تاکتیک را به اجرا درمی‌آورد و در مقابل آن، جمهوری اسلامی ایران هم بلافاصله گلوله باران شهرهای عراق را متوقف می‌کند. در این میان از بصره و دیگر شهرهای عراق خبر می‌رسد که بر اثر ضربات ایران، خسارات سنگینی متوجه این شهرها شده است و بسیاری از خبرگزاری‌ها خبر می‌دهند که ایران نشان داد که مایل به جنگ شهرها نبوده است، وگرنه می‌توانست همچون صدام از اوایل جنگ دست به این عمل بزند. رسانه‌های غربی اعلام می‌دارند که بر اثر فرار مردم شهرهای مرزی عراق، فشار سنگینی متوجه مسئولان بعث شده و آن‌ها را از کرده خود پشیمان کرده است و این رژیم نخواهد توانست در مقابل حرکت جدید ایران دوام آورد.

با آغاز عملیات والفجر 6 و هجوم بی رزمندگان اسلام، رژیم عراق بار دیگر وسوسه می‌شود که بخت خود را بیازماید و برای جلوگیری از حملات ایران در جبهه‌های نبرد، حملات خود را به مناطق مسکونی آغاز و در پی آن اعلام می‌کند که چون در ایران نیروها در حال بسیج شدن هستند، ما زدن شهرهای ایران را شروع می‌کنیم. در جواب عراق، مهندس میرحسین موسوی (نخست وزیر وقت) اعلام می‌کند: «اگر صدام دوباره شهرهای ما را بزند، پاسخ دندان شکنی به او خواهیم داد.» با شروع عملیات افتخارآفرین خیبر، رژیم بعثی عراق به تلاش می‌افتد تا با تهدید، حمله ایران را متوقف کند که در این کار نافرجام می‌ماند و برای تلافی، شهرهای بروجرد و خرم‌آباد را موشک باران می‌کند. به دنبال آن شهرهای مهاباد و کوهدشت و پل دختر مورد حمله هوایی قرار می‌دهد و بدین ترتیب بار دیگر، جنگ شهرها آغاز می‌شود. بلافاصله از طرف جمهوری اسلامی ایران به مردم عراق هشدار داده می‌شود و عملیات مقابله به مثل دوباره با قدرت و قاطعیت تمام دنبال می‌شود. همزمان با آتش توپخانه‌ها، هشت شهر عراق توسط نیروی هوایی ایران بمباران و عراق، بار دیگر در جنگ شهرها مجبور به عقب‌نشینی می‌شود.1[۲] 2[۳]

پانویس

  1. سایت فاتحان پایگاه تخصصی دفاع مقدس
  2. کارنامه توصیفی عملیات هشت سال دفاع مقدس/ علی سمیعی/ نمایندگی ولی فقیه در نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی/تهران/1376
  3. سایت فاتحان پایگاه تخصصی دفاع مقدس