نماز

از دانش‌نامه فرهنگ ایثار , جهاد و شهادت
پرش به: ناوبری، جستجو
  • معنا و مفهوم نماز

نماز در لغت به معناى پرستش، نياز، سجود، بندگى و اطاعت، خم شدن برای اظهار بندگی و اطاعت و يكى از فرايض دين و عبادت مخصوصی است كه مسلمانان پنج بار در شبانه روز به جا مى آورند. نماز يعنى خدمت و بندگى, فرمان بردارى, سر فرود آوردن و تعظيم كردن به نشانه احترام. نماز، داروى نسيان و وسيله ذكر خداوند است. نماز، رابطه معنوى مخلوق با خالق است. نماز يعنى دل كندن از مادیات و پرواز دادن روح، یعنی پا را فراتر از ديدنى ها و شنيدنى ها نهادن.

  • نماز در قرآن و حديث

فلسفه، فايده و آثار، شرايط و آداب و اوصاف نماز در آيات و روايات بسيارى آمده كه پرداختن به همه آن ها در اين جا ممكن نيست، لكن به طور مختصر قطره اى از درياى معارف اسلامى را درباره نماز بازگو مى كنيم. نماز، بزرگ ترين عبادت و مهم ترين سفارش انبيا است. لقمان حكيم پسرش را به نماز توصيه مى كند [1]. حضرت عيسى(ع) در گهواره فرمود: خدايم مرا به نماز و زكات سفارش كرده است [2]. حضرت ابراهيم(ع) همسر و كودك خويش را در بيابان هاى داغ مكه آن هنگام كه هيچ آب و گياهى نداشت، براى به پا داشتن نماز مسكن داد [3]. پيشوايان معصوم -عليهم السلام- هنگام نماز رنگ مى باختند. گرچه بعضى نماز را به خاطر بهشت يا ترس از عذاب جهنم مى خوانند، اما حضرت على(ع) نه براى تجارت و ترس از آتش، بلكه به خاطر شايستگى خدا براى عبادت نماز مى خواند [4]. نماز, اهرم استعانت در غم ها و مشكلات است. خداوند مى فرمايد: از صبر و نماز در مشكلات كمك بگيريد و بر آن ها پيروز شويد. نماز به منزله پرچم و نشانه مكتب اسلام است. پيامبر اكرم مى فرمايد: (علم الاسلام الصلوه). نماز به منزله سر نسبت به تن است. پيامبر(ص) مى فرمايد: (موضع الصلوه من الدين كموضع الراس من الجسد) [5]. نماز براى اولياى خدا شيرين و براى غير آنان دشوار و سنگين است. قرآن مى فرمايد: (وانها لكبيره الا على الخاشعين) [6]. در اهميت نماز همين بس كه حضرت على(ع) در جنگ صفين و امام حسين(ع) در ظهر عاشورا دست از جنگ كشيدند و به نماز ايستادند و آن گـاه كـه بـه عـلى(ع) ايراد گرفتند كه چه هنگام نماز است؟ ايشان فرمود: ما براى همين مى جنگيم تا مردم اهل نماز باشند. در زيارت نامه وارث مى خوانيم: (اشهد انك قد اقمت الصلوه، شهادت مى دهم كه تو نماز را برپا داشتى). حضرت على(ع) درباره نماز بارها سخن به ميان آورده كه در اين جا به چند نمونه اشاره مى كنيم. الف) درباره بركات نماز مى فرمايد: فرشتگان، آنان را در بر مى گيرند و آرامش بر آنان نازل مى شود، درهاى آسمان بر آنان گشوده و جايگاه خوبى برايشان آماده مى شود [7]. ب) در خطبه ۱۹۶ نهج البلاغه گوشه هايى از مفاسد اخلاقى هم چون كبر و سركشى و ظلم را برمى شمارد و آن گاه مى فرمايد: نماز به همه وجود انسان آرامش مى بخشد، چشم ها را خاضع و خاشع مى گـردانـد، نـفس سركش را رام و دل ها را نرم و تكبر و بزرگ منشى را محو مى كند. ج) هـم چـنين در نامه اى به محمد بن ابى بكر مى نويسد: نماز را در وقت معين آن به جاى آر و به خاطر آسوده بودن از كار نماز، پيش از وقت معين آن را برپاى مدار و آن را واپس مينداز [8].

  • آثار و عواقب ترك نماز

ترك نماز در دنيا و آخرت عواقب تلخى دارد. در قيامت، اهل بهشت از دوزخيان مى پرسند: چه چيزى شما را روانه جهنم كرد؟ يكى از پاسخ هايشان اين است كه ما پایبند به نماز نبوديم[9]. در جايى ديگر به نمازگزارانى كه در نمازشان سهل انگاراند، يعنى گاهى مى خوانند و گاهى نمى خوانند، مى گويد: واى بر آنان [10]. رسول خدا (ص) فرموده است: (من ترك الصلوه متعمدا فقد كفر، هركه عمدا نماز را ترك كند، از اسلام خارج شده و كافر است). در جايى ديگر مى فرمايد: (بين العبد و بين الكفر ترك الصلوه، مرز بين بنده خدا و كفر، ترك نماز است) [11]. هيچ انسان با وجدان و متفكرى نيست كه از ابعاد و اسرار و ظرايف نماز آگاه باشد ولى از كنار آن ها بى اعتنا رد شود، مگر كسانى كه به خاطر غفلت و بى خبرى، توفيق سخن گفتن با خداوند را از خود سلب كرده اند. ________________________ [1]- لقمان (۳۱) آيه ۱۷. [2]- مريم (۱۹) آيه۳۱. [3]- ابراهيم (۱۴) آيه۳۷. [4]- نهج البلاغه, حكمت ۲۳۷. [5]- نهج الفصاحه, روايت ۳۰۷۵. [6]- طه (۲۰) آيه۱۴. [7]- نهج البلاغه فيض الاسلام, خطبه ۲۱۳. [8]- همان, نامه ۲۷. [9]- مدثر (۷۴) آيه۴۳. [10]- ماعون (۱۰۷) آيه۴. [11]- نهج الفصاحه, روايت ۱۰۹۸ بهيه شهبازيان [۱]

پانویس

  1. مركز جهاني سبطين(ع)