پل نادری

از دانش‌نامه فرهنگ ایثار , جهاد و شهادت
پرش به: ناوبری، جستجو

پل فلزی نادری که به جسر نادری ، پل کرخه، پای پل و پل سرخه نادری نیز معروف است در کیلومتر 20 جاده اندیمشک ـ دهلران و در شمال آبادی سرخه نادری و بر روی رودخانه کرخه قرار دارد. این منطقه در واقع پل ارتباطی استان‌های خوزستان، ایلام و شهرهای اندیمشک به دهلران محسوب می‌شود و جبهه‌های موسیان، عین‌خوش و دشت‌عباس را به یکدیگر متصل می‌کند.


تصرف پل و عبور از آن برای دشمن نقطه عطفی در جنگ به شمار می‌رفت، چرا که این امکان را برای دشمن فراهم می‌ساخت تا ارتباط خوزستان، با استان‌های شمالی قطع و شهرهای اندیمشک و دزفول را در خطر سقوط قرار دهد و در نهایت از جبهه‌های جنوب، میانی و شمالی خوزستان مرکز استان را محاصره و در معرض سقوط قرار دهد. دشمن متجاوز بر همین مبنا حرکت خود را در طول مسیر دهلران به اندیمشک و تصرف پل نادری و عبور از آن قرار داد و این پل محور اصلی هجوم لشکر 10 زرهی ارتش عراق تعیین شد.


در بعد از ظهر روز پنجم جنگ با نزدیک شدن یگان‌های زرهی دشمن به این منطقه، تخریب این پل با هدف ممانعت از نفوذ دشمن مورد بحث قرار گرفت و اما به علت منحصر به فرد بودن این پل برای پشتیبانی و عقب‌نشینی احتمالی رزمندگان غرب کرخه، ضمن ممانعت از تخریب پل، بر ایجاد یک خط پدافندی در این محور با محوریت نیروهای مردمی و تیپ 2 لشکر 92 زرهی ارتش تأکید شد. با ورود لشكر پیاده 21 حمزه ارتش به این منطقه، اولین عملیات گسترده و آفندی با هداف به عقب راندن دشمن تا نوار مرزی به فرماندهی بنی صدر در تاریخ 23/7/1359 با عنوان عملیات پل نادری در دستور کار قرار گفت. اما با موفق نشدن این عملیات دشمن در تاریخ 9/8/1359 برای تصرف پل نادری تهاجم وسیعی را آغاز کرد که با مقاومت سرسختانه رزمندگان، نیروهای دشمن به ناچار ضمن عقب‌نشینی در مناطق سه‌راهی قهوه‌خانه، کوت کاپون و بر روی تپه‌های مشرف بر ساحل رودخانه مستقر شدند و این وضعیت تا عملیات فتح‌المبین همچنان ادامه يافت.


پس از موفقيت مرحله اول عمليات فتح‌المبين عقب‌نشینی گسترده دشمن یک پاسگاه مشترک بین ارتش و سپاه با نام پاسگاه شهید قدوسی در کنار پل نادری ایجاد شد که همه‌ی عبور و مرورها به مناطق عملیاتی غرب کرخه را در طول جنگ کنترل می‌کرد. ایستگاه صلواتی کرخه نیز که قبل از سه‌راهی قهوه‌خانه قرار داشت، تا پایان جنگ به پذیرایی از رزمندگان می‌پرداخت. اکنون پل جدید نادری در کنار بقایای پل تاریخی و پل نادری زمان جنگ که در ردیف آثار ملی دفاع مقدس قرار گرفته است، احداث شده است.[۱]


روایتگری و متن ادبی

"پل نادری" یا پل کرخه پیش از احداث سد کرخه از اهمیت بسیار استراتژیکی برخوردار بوده است. اهمیتی تا آن اندازه که لشکرهای رژیم بعث عراق در دوران جنگ تحمیلی، برای تسخیر خوزستان و پس از عبور از عین خوش و دشت عباس، مجبور بودند تانک‌ها و ادوات خود را از روی این پل عبور دهند.


در واقع اهمیت پل کرخه تا آن اندازه برای ایران و عراق واضح بود که هر دو طرف برای حمله به پل و دفاع از آن برنامه ریزی کرده بودند.


تیپ‌های زرهی عراق به عنوان پیشران ماشین جنگی رژیم بعث در اوان جنگ یعنی در سال 59 و پس از این که در هر مرحله از ورود به ایران توانستند مقاومت‌های مردمی شکل گرفته هم چون مقاومت هویزه را در هم بشکنند در قسمت مرکزی جبهه خوزستان و پس از استقرار قرارگاه مرکزی در منطقه عین خوش، عازم پل نادری (کرخه) می‌شوند تا با عبور دادن تانک‌های 70 تنی خود از پل مقاوم رودخانه کرخه به سمت دزفول، اندیمشک و سپس شهر اهواز حرکت کنند.


ادامه این قسمت از رخداد مهم و تاریخی دوران دفاع مقدس را همراه با روایتگری امیر سرتیپ بازنشسته وحید‌پور داراب از فرماندهان ارشد نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در دوران دفاع مقدس می‌خوانیم.


لشکر 10 زرهی عراق که عازم عبور از پل شده بود مجهز به بیش از 300 دستگاه تانک داشت. این در حالی بود که استعداد تیپ دوم زرهی ارتش جمهوری اسلامی مستقر در دزفول به هیچ وجه قابل مقایسه با این لشکر گسترده نبود اما با توجه به اهمیت پل نادری و کسب موقعیت استراتژیک توسط دشمن در صورت عبور از پل، سرهنگ امرالله شهبازی فرمانده تیپ دستور حفاظت از خود و مقاومت در برابر دشمن را صادر می‌کند.


نیروهای ارتش ایران از پل عبور می‌کنند و با ایجاد یک قرارگاه طی 7 روز نبرد بی امان با نیروهای عراق جلوی عبور آن‌ها را از پل می‌گیرند تا سایر واحدها از راه برسند.


حماسه های بزرگی در این مقاومت نابرابر شکل می‌گیرد. اما حسرت گذشتن از پل بر دل دشمن می‌ماند و رژیم بعث حتی با کماندو های خود نیز نمی‌تواند از صف افسران، درجه داران و سربازان ارتش ایران عبور کند.


در یکی از مقاطع آن مقاومت 7 روزه دشمن با 150 کماندوی خود تصمیم به عبور از پل می‌گیرد تا بتواند نیروهای ارتشی حافظ پل را دور بزند اما ستوان آرام، فرمانده دسته خمپاره انداز با خواندن دست دشمن، کمینی را بر سر راه آن‌ها ایجاد می‌کند و به این ترتیب 80 کماندوی عراقی به هلاکت می‌رسند و پل باز هم به دست دشمن نمی‌رسد.


گفته می‌شود لشکر عراق تنها در یک روز 4 حمله را برای گذشتن از پل کرخه انجام می‌دهد و در همان روز نیز این منطقه کوچک را با بیش از 800 گلوله کاتیوشا موشک باران می‌کند. اما دستور سرهنگ شهبازی شکسته نمی‌شود و مقاومت ادامه می‌یابد.


پل کرخه سرانجام حفظ شد. حفظ شدنی که البته پایه طرح ریزی عملیات بزرگ فتح‌المبین شد و توانست در ماه های بعد، دشت عباس، عین خوش و بسیاری از نقاط به تسخیر درآمده دشمن تا قبل از پل کرخه را در وسعتی 2 هزار کیلومتر مربعی از چنگ دشمن رها کند و در ادامه نیز آزادی خرمشهر را در عملیات شکوهمند بیت‌المقدس رقم بزند.


پل کرخه و منطقه کوچک مقاومت مردم زرهی دزفول همچنان پابرجاست. رود کرخه البته پس از احداث سد بزرگ کرخه دیگر نه عمیق است و نه با شتاب در حال گذر... اما به آرامی از زیر پایه های سوخته پل نادری می‌گذرد و در کنار ترکش‌های فراوان بر جا مانده در اثر مقاومت مردان لشکر ایران و گل‌های روئیده بر سنگری که 30 سال قبل دست دشمن را از تجاوز به خاک ایران قطع کرد، برای خاک خوزستان لالایی می‌خواند.[۲]


عملیات‌های مرتبط با پل نادری

اولین عملیات گسترده و آفندی با اهداف به عقب راندن دشمن تا نوار مرزی به فرماندهی بنی صدر در تاریخ 23/7/1359 با عنوان عملیات پل نادری در دستور کار قرار گرفت ولی موفقیت آمیز نبود.


این وضعیت تا عملیات فتح‌المبین همچنان ادامه یافت. پس از موفقیت مرحله اول عملیات فتح‌المبین عقب نشینی گسترده دشمن یک پاسگاه مشترک بین ارتش و سپاه با نام پاسگاه شهید قدوسی در کنار پل نادری ایجاد شد که همه‌ی عبور و مرورها به مناطق عملیاتی غرب کرخه را در طول جنگ کنترل می کردند.


مسافت یادبود پل نادری تانام یادمان مسافت از یادمان(km)

فتح المبین 35

بلتا 27

نگارخانه تصاویر

پانویس

  1. کتاب اطلس جغرافیای حماسی، ص 234
  2. سایت خبری فارس