کارون

از دانش‌نامه فرهنگ ایثار , جهاد و شهادت
پرش به: ناوبری، جستجو
رودخانه کارون

رودخانه کارون به طول 850 کیلومتر طولانی‌ترین رودخانه ایران است و یکی از عوارض و موانع طبیعی بسیار مهم و استراتژیک خوزستان به شمار می‌آيد. سرچمشه شاخه‌های اصلی کارون (ارمند و بازفت) و چشمه دیمه، زردکوه بختیاری در استان چهارمحال و بختیاری است ولی شاخه‌های فرعی آن از کوه‌های مختلف سرچشمه می‌گیرد؛ مانند خرسان از دنا در استان کهگیلویه و بویراحمد و دز از ارتفاعات لرستان. این رود، ‌پس از عبور از مناطق کوهستانی و پر پیچ و خم، در منطقه‌ای به نام گتوند وارد دشت خوزستان می‌شود رود کارون در شمال شوشتر به دو شاخه تقسیم می‌شود که در جنوب شوشتر به یکدیگر متصل می‌شوند. مهم‌ترین شاخه فرعی کارون، رود دز است که در شمال اهواز به کارون ملحق می‌شود.

رود کارون در مرز ایران و عراق، ‌به اروندرود پیوسته و روانه خلیج فارس می‌شود. پیچ و خم‌های موجود در سر راه این رود، خوزستان را به جلگه‌ای بی‌نظیر تبدیل کرده است. سدهای مختلفی بر روی این رودخانه ساخته شده است که مهم‌ترین آن‌ها،‌ سدهای کارون 1، کارون 3، کارون 4، مسجد سلیمان و در پایین‌تر، سدهای گتوند علیا و سد تنظیمی گتوند است. روزانه بیست هزار متر مکعب آب رودخانه کرخه از کانالی معروف به کانال شهید چمران به رودخاته کارون منتقل می‌شود. کارون اکنون مانند سابق پر آب نیست. و قابلیت کشتیرانی ندارد. کارون از خرمشهر تا هواز 180 کیلومتر طول دارد و به کارون سفلی موسوم است.

این رود در گذشته از 4 کیلومتری شمال اروندرود مستقیم به خلیج فارس می‌ریخت اما با حفر کانال عضدی در خرمشهر و در زمان عضدالدوله دیلمی(372 ـ 324 ق) این رود به دو شعبه تقسیم ‌شد. یک شعبه به نام بهمن‌شیر در شمال آبادان که به موازات اروندرود به خلیج فارس می‌پیوندد و شعبه دیگر به همان نام کارون که به کانال عضدی نیز معروف است و از جنوب خرمشهر به اروندرود می‌ریزد. این رودخانه دارای عرضی متغیر است به گونه‌ای که در پاره‌ای نقاط فاصله‌ی دو ساحل کارون حدود 150 متر است؛ حال آنکه در دیگر مناطق، این فاصله بین 200 تا 250 متر می‌باشد.

ارتش عراق با آغاز جنگ به علت ناتوانی در عبور از اروندرود و نیز دشواری عبور از سد مدافعان خرمشهر، علمیات اشغال آبادان را با عبور از رودخاته کارون در منطقه مارد و سپس پیشروی به سوی بهمن‌شیر طراحی نمود. بر این اساس تیپ 6 لشگر 3 زرهی ارتش عراق در تاریخ 19/7/1359 با ایجاد پل شناور در منطقه مارد ضمن عبور از کارون، محاصره آبادان را تکمیل کرد و سپس برای تقویت نیروهای خود و سپس گسترش منطقه تصرف شده در شرق کارون، در منطقه قصبه پل دیگری بر روی کارون نصب کرد. با سقوط خرمشهر در تاریخ 4/8/1359 و انهدام پل خرمشهر بر روی کارون، این رودخانه به عنوان یک مانع طبیعی بین نیروهای خودی در آبادان و نیروهای دشمن در خرمشهر اهمیت یافت.

با انجام عملیات ثامن‌الائمه(ع) در تاریخ 5/7/1360 دشمن به طور کلی از ساحل شرقی کارون بیرون رانده شد. با نصب پل پیروزی بر روی کارون در تاریخ 10/2/1361 در منطقه دارخوین ، مقدمات آزادی خرمشهر و ساحل شمالی رودخاته کارون در تاریخ 3/3/1361 فراهم شد.

اکنون در یادمان شهدای شرق کارون در بخش شرقی رودخاته کارون و شمال شرقی شهر آبادان، 9 شهید دوران دفاع مقدس به خاک سپرده شده‌اند.[۱]

نگارخانه‌ی تصاویر

بانک صوت

معرفی صوتی رودخانه کارون

مختصات جغرافیایی

طول جغرافیایی عرض جغرافیایی
48.369534 31.083444

تصویر ماهواره‌ای مکان

نقشه مکان با استفاده از نقشه Google

نقشه مکان با استفاده از نقشه bing

وقایع خاص

  • در 19/7/59 دشمن در منطقه مارد با ایجاد پل روی رودخاته کارون و عبور از آن، محاصره خرمشهر را تکمیل کرد.
  • در 4/8/59 با سقوط بخش شمالی خرمشهر، پل معروف خرمشهر روی کارون به دست عراقی‌ها افتاد.
  • در 5/7/60 با عملیات ثامن‌الائمه(ع) دشمن از ساحل شرقی کارون بیرون رانده شد.
  • در 10/2/61 در عملیات بزرگ بیت المقدس ، در منطقه دارخوین پل پیروزی عملیات روی کارون نصب شد.
  • در 3/3/61 با آزادی خرمشهر، رودخاته کارون و پل اصلی آن در خرمشهر به طور کامل آزاد شد.
  • در 3/10/65 دهانه کارون مرکز تجمع قایق‌هایی بود که آماده بودند تا طبق طرح مانور عملیات کربلای4، به ام ‌الرصاص و ساحل جنوبی اروندرود حمله کنند.[۲]

موقعیت‌ها

سدها

کارون 1،کارون 3، کارون 4، مسجد سلیمان و در پایین‌تر، سد‌های گتوند علیا و سد تنظیمی گتوند است.

یادمان شهدای شرق کارون

رود کارون با طول 855 کیلومتر، طولانی‌ترین رود ایران است. کارون بین خرمشهر تا اهواز 180 کیلومتر طول دارد و به کارون سفلی موسوم می‌باشد. این رود در 4 کیلومتری اروندرود به دو شعبه تقسیم می‌شود: یک شعبه به نام بهمن‌شیر در شمال آبادان و به موازات اروندرود جاری است که به خلیج فارس می‌پیوندد. شعبه دیگر به همان نام کارون – که به کانال عضدی نیز معروف است- در جنوب خرمشهر جریان دارد و به اروندرود می‌ریزد.

عملیات‌های مرتبط

با انجام عملیات ثامن‌الائمه(ع) در تاریخ 5/7/1360 دشمن به طور کلی از ساحل شرقی کارون بیرون رانده شد. در عملیات بزرگ بیت‌المقدس، در منطقه دارخوین پل پیروزی عملیات روی کارون نصب شد.

منابع

  1. کتاب اطلس جغرافیای حماسی، ص 194
  2. پایگاه اطلاع رسانی صدا و سیمای مرکز آبادان - حماسه خرمشهر

رده‌ها